IKE czy IKZE?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) i Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) to konta jakie można założyć w różnych instytucjach finansowych, w celu efektywnego podatkowo oszczędzania na emeryturę.

Należą do tzw. trzeciego filara emerytalnego (po ZUS i OFE). Kluczowe ich cechy to:

  • są dobrowolne;
  • każdy może mieć po jednym IKE i jednym IKZE;
  • są one indywidualne (nie można mieć wspólnego);
  • wiążą się z ograniczeniami w wypłatach zależnymi od wieku;
  • w zamian za to oferują korzyści podatkowe;
  • są limity ile można na nie wpłacić rocznie.

Oba te instrumenty są uregulowane w ustawie o IKE i IKZE z 2004 r. (IKZE zostało do niej wprowadzone w 2011 r.) i co istotne od tego czasu, mimo różnych zawirować  systemie emerytalnym nie były jakoś istotnie modyfikowane.

Ze względu na dość duże korzyści podatkowe i elastyczność – można inwestować w różne aktywa finansowe w różnych instytucjach, IKE i IKZE są bardzo dobrym narzędziem do ulokowania długoterminowej części swojego portfela inwestycyjnego.

Zasadniczo IKE oraz IKZE pozwalają uniknąć podatku od dochodów kapitałowych (tzw. podatek Belki) w wysokości 19% rocznie. IKZE dodatkowo pozwala na odliczenie określonej kwoty od podstawy opodatkowania.

Co ważne – IKE lub IKZE są wehikułem do inwestowania, nie są same w sobie inwestycją. Dlatego zacznij od skonstruowania swojego portfela inwestycyjnego.

Jak już będziesz mieć podział na klasy aktywów i sposób inwestowania, łatwiej wybierzesz odpowiednie IKE i IKZE do optymalizacji podatkowej.

Statystyki – jak popularne są IKE i IKZE?

IKE – 742 tys. kont / 11,9 mld zł;

IKZE – 408 tys. kont / 4,6 mld zł;

Stan na 31/12/2020

IKE i IKZE – limity

Ponieważ IKE i IKZE zapewniają korzyści podatkowe, ograniczona jest wysokość wpłat na te konta. Zmienia się ona co roku i wynosi zasadniczo:

– dla IKE jest to 3-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce – 15 777 zł w 2021 r.

– limit IKZE dla osób nie prowadzących pozarolniczej działalności gospodarczej to 1,2x prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce – 6310,80 zł w 2021 r.

– limit IKZE dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą to 1,8x prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce – 9466,20 zł w 2021 r.

Limity te są publikowane w obwieszczeniach ministra pracy.

Aktualne limity można znaleźć tu (https://www.gov.pl/web/rodzina/ike-limit-wplat) i tu (https://www.gov.pl/web/rodzina/ikze-limit-wplat).

Korzyści podatkowe IKE i IKZE

Korzyści opisane są według obecnego stanu prawnego. W porównaniu do większości kwestii podatkowych wydaje się on jak dotąd w miarę stabilny (IKE jest od 2004 r., IKZE od 2012 r. i modyfikacje w międzyczasie były stosunkowo delikatne i raczej na plus). Trzeba też podkreślić, że te środki pozostają własnością osób inwestujących – inaczej niż to było z OFE. Natomiast oczywiście trudno przewidzieć co będzie na przestrzeni następnych kilkudziesięciu lat.

IKE

Środki na rachunku IKE są zwolnione z podatku od dochodów kapitałowych (tzw. podatku Belki) w wysokości 19%.

Jest to zwolnienie warunkowane spełnieniem odpowiednich warunków przy wypłacie. W szczególności chodzi o wiek oraz regularność wpłat (szczegóły nieco niżej).

To jest dość duża korzyść. Porównując to do długoterminowego inwestowania w fundusz inwestycyjny, w którym zmieniasz alokację tylko pomiędzy subfunduszami (czyli podatek będzie zasadniczo od dodatniej różnicy między wpłatami i wypłatami) oszczędzasz 19% całego zysku. Jeszcze więcej zaoszczędzisz jeśli w IKE masz polskie akcje (nie zapłacisz podatku od dywidendy), lub wykonujesz regularnie transakcje i co roku masz jakiś zrealizowany zysk. Wtedy dochodzi także efekt kapitalizacji w czasie zaoszczędzonego podatku.

Zobacz przykłady
Przypadek 1

Inwestujesz w fundusz inwestycyjny 10 tys. zł przez 5 lat, po czym czekasz jeszcze 15 lat (łączny czas inwestycji to 20 lat). Średnia stopa zwrotu wynosi 5% rocznie.

Wartość końcowa Twojej inwestycji wynosi ok. 120 tys. zł. Dochód stanowiący podstawę opodatkowania wynosi wtedy ok. 70 tys. zł (120 – 50), więc podatek wynosi ok. 13 tys. zł.

Robiąc wszystko identycznie, ale inwestując w ramach IKE, możesz uniknąć tego podatku.

Przypadek 2

Załóżmy identyczne założenia jeśli chodzi o czas i kwoty inwestycji, natomiast inwestujesz na koncie maklerskim. Idzie Ci rewelacyjnie i średniorocznie osiągasz 10% zwrotu na inwestycjach. Ponieważ średnio obracasz w ciągu roku ok. połową portfela (dla uproszczenia załóżmy, że w podobnych proporcjach realizujesz zyski i straty) to co roku masz do zapłaty podatek od zrealizowanych dochodów od tejże połowy portfela. Twoja efektywna stopa zwrotu wynosi:

5%*(1-19%)/2 + 5%/2 = 9,1%.

W efekcie Twoje łącznie 50 tys. zł zainwestowane przez 5 lat, po odczekaniu kolejnych 15 lat, zmieniło się w 239 tys. zł.

Gdyby ta inwestycja była prowadzona w ramach IKE (i stopa zwrotu wynosiłaby pełne 10%), byłoby to 280 tys. zł, a więc o 40 tys. zł więcej.

IKZE

W ramach IKZE również możesz skorzystać ze zwolnienia z podatku od dochodów kapitałowych, oczywiście także pod warunkiem spełnienia zasad wypłaty.

Dodatkowo jednak, kwotę wpłaty na IKZE możesz odliczyć od podstawy opodatkowania PIT. Twoja korzyść podatkowa wyniesie zatem 18/19/32% (zależnie od Twojego miejsca w skali podatkowej) od wpłaconej w danym roku kwoty.

Ta ulga niestety nie trwa wiecznie. Przy wypłacie pobierany będzie podatek w wysokości 10% wypłaconej kwoty (według obecnego stanu prawnego – art. 30 pkt 14) ustawy PIT). To podatek zryczałtowany – nie ma możliwości odliczenia od niego kosztów. Efektywnie oznacza to także opodatkowanie dochodu z inwestycji. Wciąż jednak zostaje korzyść z odroczenia podatku w czasie i niższej stawki tego podatku (10% vs 18/19/32% itd.).

Gdzie można założyć IKE lub IKZE?

IKE lub IKZE można założyć tylko w określonych podmiotach.

Jest to dość istotna decyzja, która wpłynie na to w jakie instrumenty można będzie inwestować. Na szczęście, później można zmienić instytucję, w której mamy IKE/IKZE w drodze wypłaty transferowej, natomiast w razie transferu w ciągu 12 miesięcy od otwarcia wiele instytucji pobiera wysoką prowizję – nawet 10%. Sama procedura przeniesienia nie jest skomplikowana. Trzeba po prostu złożyć wniosek w nowej instytucji i zazwyczaj pomoże ona przeprowadzić ten proces. W końcu zależy jej na nowym kliencie.

Instytucje, w których można prowadzić IKE lub IKZE to:

  • fundusze inwestycyjne;
  • dobrowolne fundusze emerytalne;
  • domy maklerskie;
  • zakłady ubezpieczeń;
  • banki (rachunek bankowy);

Fundusze inwestycyjne i podobne

Fundusze inwestycyjne to chyba najpopularniejsza, najłatwiejsza, chociaż niekoniecznie najlepsza opcja na IKE lub IKZE.

Jest ona elastyczna – zazwyczaj pozwala na dobór subfunduszy o poszukiwanym profilu zwrotu do ryzyka. Można także zmieniać alokację pomiędzy subfunduszami w danym funduszu, bez konieczności zmiany dostawcy IKE.

Największy minus? Zdecydowanie koszty.

Fundusze pobierają:

  • opłatę manipulacyjną/dystrybucyjną przy każdym nabywaniu jednostek (zależnie od funduszu od 0 do 4%, jednorazowo od wartości wpłaty);
  • opłatę za zarządzanie w wysokości do 2,0% rocznie od wartości zainwestowanych aktywów. To dużo więcej niż przy samodzielnym inwestowaniu.
  • Czasami także opłatę za sukces – np. jeśli w ciągu roku wynik inwestycyjny przekroczy jakiś poziom.

Podobnym rozwiązaniem są dobrowolne fundusze emerytalne (DFE).

Pierwsza różnica to podmioty prowadzące. O ile zwykłe fundusze inwestycyjne są prowadzone przez Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI), o tyle DFE są prowadzone przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) – te same podmioty, które prowadzą OFE.

Druga różnica to elastyczność. W ramach DFE mamy jeden fundusz dla wszystkich – najczęściej o zrównoważonym profilu ryzyka (zbliżone proporcje obligacji/akcji). W ramach funduszy inwestycyjnych wybiera się fundusze z danego TFI i można samodzielnie dobrać profil ryzyka.

Kolejnym podobnym wariantem są IKE i IKZE prowadzone przez zakłady ubezpieczeń.

Podmiotem prowadzącym są firmy ubezpieczeniowe (zazwyczaj oferujące ubezpieczenia na życie), natomiast docelowym instrumentem są jednostki tzw. ubezpieczeniowych funduszy inwestycyjnych (UFK).

Są to odrębne fundusze, natomiast logika działania jest taka sama jak przy wyborze IKE/IKZE w TFI. Wybierasz jakiś zestaw funduszy UFK (które najczęściej są bezpośrednimi odpowiednikami zwykłych funduszy prowadzonych przez TFI z danej grupy kapitałowej), co oczywiście wiąże się z podobnymi opłatami jak przy zwykłych funduszach.

Bonusem jest to, że masz też jakąś ochronę ubezpieczeniową (w ramach ubezpieczeń na życie) – szczegóły zależą oczywiście od konkretnej oferty. Niestety często ten rodzaj IKE/IKZE jest mało przejrzysty.

Inne opcje – domy maklerskie i banki

W praktyce czasami te trzy powyższe warianty sprowadzają się do inwestowania poprzez fundusze inwestycyjne, wraz z ich wygodą, ale też wysokimi opłatami. Co więcej, pomimo, że prowadzone przez różne rodzaje instytucji czasami są oferowane w ramach jednej grupy kapitałowej, w ramach których są zakład ubezpieczeń, TFI i PTE (np. PZU, Allianz, NN).

Natomiast trzy pozostałe opcje są zupełnie inne.

W ramach IKE lub IKZE w domu maklerskim masz dostęp do normalnego konta maklerskiego, tyle, że nie płacisz podatku od dochodów kapitałowych.

Samodzielnie wybierasz sobie instrumenty, które nabywasz. Mogą to być akcje, obligacje skarbowe, obligacje korporacyjne, certyfikaty/FIZy notowane na giełdach – w Warszawie, ale także zagranicznych. Generalnie sam konstruujesz swój portfel. Koszty to zasadniczo standardowe prowizje (rzędu 0,19-0,39%, przy minimum 3/5 zł) od wartości danej transakcji. Nie ma natomiast zazwyczaj opłat za otwarcie i prowadzenie rachunku.

Ciekawym rozwiązaniem jest IKE-Obligacje oferowane przez PKO BP. Pozwala ono inwestować w detaliczne obligacje skarbowe. To bardzo dobre rozwiązanie dla osób szukających bezpiecznych inwestycji przy rozsądnych kosztach.

Na koniec, najmniej popularnym rozwiązanie są IKE na kontach bankowych.

Są to po prostu konta oszczędnościowe w bankach. Największym plusem jest bezpieczeństwo i praktycznie brak ryzyka inwestycyjnego (jedyne ryzyko to, że bank upadnie w niekontrolowany sposób). Minus to oczywiście bardzo niski zwrot – często nawet mniejszy niż na standardowych kontach oszczędnościowych.

Który wariant wybrać?

Oczywiście nie ma na to prostej odpowiedzi. Zależy to od całościowej konstrukcji Twojego portfela inwestycyjnego (zobacz jak inwestować), którego IKE/IKZE będzie stanowiło jakąś część, ograniczoną maksymalną roczną kwotą wpłaty.

Biorąc pod uwagę długoterminowy charakter – możliwość pełnej wypłaty dopiero po ukończeniu 55/60 lat, w większości przypadków (czyli dla osób dla których przejście na emeryturę jest odległe) to jest dobry instrument do ulokowania bardziej ryzykownej części portfela, czyli akcji.

W skrócie myślę, że można sklasyfikować to tak:

  • Masz już blisko do emerytury i skrajnie niski apetyt na zwrot/ryzyko. –> Wybierz bankowe IKE/IKZE. Skorzystasz minimalnie na podatkach i na pewno nie stracisz tych pieniędzy.
  • Chcesz poświęcić absolutnie minimum wysiłku w wybór i uruchomienie IKE lub IKZE, nawet kosztem wysokich opłat. –> Wybierz Dobrowolny Fundusz Emerytalny w jakimś PTE.
  • Chcesz poświęcić niezbyt wiele czasu, zapłacić wysokie opłaty i mieć dużo elastyczności. –> Wybierz TFI lub ubezpieczenie na życie.
  • Chcesz poświęcić trochę czasu, nie zapłacić wysokich opłat i mieć elastyczność. –> Wybierz IKE lub IKZE w domu maklerskim, zbuduj pasywny portfel (np. wybierz kilka ETF) i zaglądaj raz do roku na rebalancing.
  • Chcesz się mocno zaangażować, może nawet samodzielnie poszukać szczęścia inwestycyjnego. –> Tylko dom maklerski – budowa i aktywne zarządzanie portfelem.

IKE wypłata

Moment wypłaty środków z IKE zależy od decyzji oszczędzającego. Podstawowym modelem wypłaty jest wypłata całości po spełnieniu poniższych warunków:

  • Ukończenie 60 lat lub ukończenie 55 lat jeśli nabyło się uprawnienie emerytalne;
  • Dokonanie wpłat na przestrzeni min. 5 lat (dowolnych);
  • Dokonanie min. 50% wpłat wcześniej niż 5 lat przed wypłatą.

Tylko po spełnieniu tych warunków zachowane zostaną korzyści podatkowe.

Możliwa jest wcześniej wypłata środków z IKE w części lub całości. Jednak jeśli dokonasz wypłaty bez spełnienia tych trzech warunków powyżej, przy wypłacie potrącony zostanie podatek od dochodów kapitałowych (19%), czyli stracisz całą korzyść podatkową uzyskaną od wycofywanej kwoty.

Wypłata podstawowa może być jednorazowa (w całości) lub w ratach. Po wypłacie nie można założyć kolejnego IKE. W razie wcześniejszego zwrotu (tego z utratą korzyści podatkowych) możliwe jest częściowe wycofanie środków.

Co ważne, środki w IKE są dziedziczone i to przy zachowaniu korzyści podatkowej i dodatkowo bez podatku od spadków i darowizn. Może to być na rzecz osoby wskazanej w dyspozycji na wypadek śmierci (lub określonej w OWU dla IKE ubezpieczeniowych) lub spadkobiercom na zasadach ogólnych. Osoba uprawniona może te środki wypłacić lub ewentualnie przenieść na swoje IKE lub PPE.

IKE a PPE

IKE może też pełnić formę wypłaty transferowej z Pracowniczego Programu Emerytalnego (PPE – nie mylić z PPK). Jeśli uczestniczysz w takim programie, po zakończeniu pracy u pracodawcy prowadzącego program możesz przetransferować te środki na IKE (w drugą stroną też można). Można to zrobić tylko w całości i pomoże w tym instytucji, w którym zakładasz IKE.

Istotna różnica jest jednak w możliwości wypłaty środków w IKE, ale pochodzących z transferu z PPE. W razie wcześniejszej wypłaty 30% sumy pierwotnych wpłat na PPE zostanie pobrane przez ZUS.

IKZE wypłata

Zasady wypłaty z IKZE są dość podobne. Także w tym przypadku inwestujący decyduje o momencie wypłaty, natomiast aby była ona dokonana z zachowaniem korzyści podatkowych konieczne jest spełnienie dwóch warunków:

  • Ukończenie 65 lat;
  • Dokonywanie wpłat na IKZE przez co najmniej 5 lat;

Tylko po spełnieniu tych warunków zachowane zostaną korzyści podatkowe (obie).

Wypłacać można jednorazowo lub w ratach. W przypadku wcześniejszego zakończenie oszczędzania (bez korzyści podatkowych) wypłacić można tylko całość. Kwota takiego zwrotu powinna być wykazana w PIT (np. jako inne źródła dochodu) i w efekcie opodatkowana na zasadach ogólnych.

Środki zgromadzone na IKZE także są dziedziczone. W razie wypłaty zostanie pobrany zryczałtowany podatek w wysokości 10% (analogicznie jak w przypadku wypłaty dla osoby uprawnionej).

IKE czy IKZE – które wybrać?

Najlepiej oba. Jeśli wystarczy Ci środków, w ten sposób zmaksymalizujesz korzyści podatkowe, co w długim okresie pozytywnie wpłynie na wartość Twoich oszczędności. Chociaż oczywiście lekki dyskomfort można mieć jeśli chodzi o niezmienność prawną stanu korzyści podatkowych, to jednak wydaje się, że te regulacje mogą przetrwać.

Trzeba też pamiętać o konieczności wpłaty w co najmniej 5 latach kalendarzowych. To warunek wypłaty z zachowaniem korzyści podatkowych.

Nie zapomnij też o IKE i IKZE dla partnera/małżonka – te konta są zawsze indywidualne.

IKE IKZE porównanie

 

 

Dodaj komentarz